Sáng ngày 30/3/2026, tại Đền Mai Bảng, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An long trọng tổ chức Khai mạc Lễ hội Đền Mai Bảng – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tham dự buổi lễ có các đồng chí: Bùi Công Vinh – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Trần Thị Kim Phượng – Trưởng Ban quản lý Di tích tỉnh; cùng đại diện các phòng ban cấp tỉnh, đại diện phòng PA03 Công an tỉnh Nghệ An. Về phía phường Cửa Lò có đồng chí Ngô Đức Kiên - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Bí thư Đảng ủy phường; các đồng chí lãnh đạo phường cùng đông đảo nhân dân và du khách thập phương.
Đền Mai Bảng là một thiết chế văn hóa – tín ngưỡng tiêu biểu của cư dân ven biển Nghệ An, gắn liền với quá trình khai cơ lập làng của cộng đồng ngư dân nơi đây. Theo tư liệu lịch sử và gia phả các dòng họ, vào khoảng đầu thế kỷ XVIII, các họ Trần Đức, Nguyễn, Lê, Hoàng Đức, Phạm, Võ từ vùng Cửa Sót (Hà Tĩnh) đã vượt biển, đến cư trú tại vùng Cồn Mui – Cửa Lạch Lò, rồi phát triển hình thành nên làng Mai Bảng.
Đến năm Bính Ngọ (1786), nhân dân xây dựng đền làng trở về quê cũ thỉnh rước chân hương của thần Chiêu Trưng vương Lê Khôi từ đền Cửa Sót và thần Nguyễn Thị Bích Châu từ đền Bích Hải về thờ phụng. Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, đến nay đền có quy mô khang trang với các hạng mục: tam quan, hạ điện, trung điện, thượng điện, cùng hệ thống hiện vật cổ phong phú, phản ánh chiều sâu lịch sử và văn hóa của di tích. Với những giá trị lịch sử đó di tích Đền Mai Bảng đã được xếp hạng cấp Quốc gia tại Quyết định 2279/QĐ-BVHTTDL ngày 28/6/2016.
Nhân vật thờ chính tại đền là thần Chiêu Trưng vương Lê Khôi. Ông là một trong những danh tướng tiêu biểu của triều Lê sơ, quê ở làng Lam Sơn, huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa, là cháu ruột của vua Lê Lợi. Ngay từ buổi đầu Khởi nghĩa Lam Sơn, ông đã tham gia nghĩa quân, trực tiếp chiến đấu, lập nhiều chiến công quan trọng góp phần đánh đuổi quân Minh xâm lược, giành lại độc lập dân tộc. Sau khi đất nước thái bình, Lê Khôi tiếp tục được triều đình trọng dụng, giữ nhiều chức vụ quan trọng như Kỳ Lân hộ vệ Thượng tướng quân, Nhập nội Đô đốc – những vị trí dành cho các công thần có tài năng và uy tín. Năm 1430, ông được giao trấn thủ Hóa Châu – vùng biên viễn chiến lược phía Nam; năm 1431 chỉ huy quân dẹp loạn ở Thái Nguyên. Dưới triều Lê Thái Tông, ông nhiều lần hộ giá nhà vua chinh phạt Ai Lao, lập thêm nhiều chiến công hiển hách. Năm 1443, Lê Khôi được cử làm Trấn thủ Nghệ An. Tại đây, ông không chỉ thể hiện tài năng quân sự mà còn nổi bật với đức độ khoan hòa, gần gũi nhân dân, chăm lo đời sống dân sinh, giữ yên bờ cõi, được quân dân hết lòng kính trọng.
Năm 1446, phụng mệnh vua Lê Nhân Tông, ông chỉ huy quân tiến đánh Chiêm Thành, hạ thành Đồ Bàn, lập công lớn. Trên đường trở về, khi đến cửa biển Nam Giới (Cửa Sót, Hà Tĩnh), ông lâm bệnh và qua đời. Triều đình truy phong ông nhiều chức tước cao quý và ban thụy hiệu Võ Mục. Đến năm 1463, vua Lê Thánh Tông gia phong tước vương, nhân dân suy tôn ông là Chiêu Trưng vương. Từ đó, ông được thờ phụng rộng rãi, đặc biệt ở vùng Nghệ An – Hà Tĩnh, như một vị anh hùng dân tộc đồng thời là vị hải thần linh thiêng, bảo hộ cho ngư dân ven biển.
Tại đền thờ, ngoài vị thần Chiêu Trưng vương Lê Khôi còn thờ Nguyễn Thị Bích Châu – vị phi tần tài sắc của vua Trần Duệ Tông, được nhân dân tôn kính như vị nữ thần biển; cùng Thủy tinh Phu nhân – hình tượng thần linh tiêu biểu trong tín ngưỡng cư dân sông nước. Bên cạnh đó là sự hiện diện của sáu vị thủy tổ của các dòng họ khai cơ lập làng, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” sâu sắc. Hệ thống thờ tự này phản ánh rõ nét đặc trưng tín ngưỡng của cư dân ven biển, nơi các nhân vật lịch sử được linh thiêng hóa, hòa quyện với tín ngưỡng dân gian để trở thành chỗ dựa tinh thần cho cộng đồng.
Lễ hội Đền Mai Bảng được tổ chức từ ngày 10 – 12/2 âm lịch hàng năm, tuy nhiên 3 năm tổ chức đại lễ một lần vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu đây là dịp để nhân dân tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân, đồng thời cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, biển yên sóng lặng. Với những giá trị đặc sắc đó ngày 06/01/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức ghi danh Lễ hội Đền Mai Bảng vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể, khẳng định giá trị tiêu biểu của lễ hội trong đời sống văn hóa cộng đồng.
Việc tổ chức lễ hội trong bối cảnh vừa được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là niềm tự hào của nhân dân địa phương mà còn là cơ hội để quảng bá hình ảnh văn hóa – du lịch của Cửa Lò đến với du khách trong và ngoài nước.
Lễ hội Đền Mai Bảng hôm nay không chỉ là sự tiếp nối truyền thống mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của di sản văn hóa trong đời sống hiện đại – nơi quá khứ và hiện tại giao hòa, tạo nên bản sắc riêng của vùng đất ven biển Nghệ An.
