Trong không khí rộn ràng của lễ hội đầu xuân, môn vật cù tại Đền Bạch Mã luôn thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia, cổ vũ. Không chỉ là trò chơi dân gian quen thuộc, vật cù còn mang đậm dấu ấn lịch sử, thể hiện tinh thần thượng võ và sức mạnh cộng đồng.

Trên sân cát rộng trước đền, các “cù thủ” chia thành hai đội, mỗi đội khoảng 7–9 người, bước vào trận đấu với khí thế sôi nổi. Quả cù bằng gỗ đặc, nặng và khó kiểm soát trở thành tâm điểm của những pha tranh cướp quyết liệt. Người chơi phải vận dụng cả sức mạnh, sự nhanh nhẹn lẫn chiến thuật phối hợp đồng đội để đưa cù về khu vực quy định, ghi điểm cho đội mình.

Những pha giằng co, bứt phá, lăn xả trên sân không chỉ tạo nên không khí kịch tính mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, ý chí quyết thắng của người tham gia. Tiếng hò reo cổ vũ của khán giả càng làm cho không gian lễ hội thêm phần náo nhiệt, hấp dẫn.

Theo truyền tụng, trò chơi này do tướng Phan Đà sáng tạo trong thời kỳ Khởi nghĩa Lam Sơn nhằm rèn luyện thể lực và kỹ năng chiến đấu cho binh lính. Từ đó, vật cù không chỉ đơn thuần là trò vui ngày hội mà còn là hình thức luyện quân, góp phần hun đúc sức mạnh cho nghĩa quân Lam Sơn năm xưa.

Ngày nay, vật cù vẫn được duy trì rộng rãi trong các lễ hội đầu xuân, đặc biệt tại Nghệ An và Thanh Hóa, mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Qua đó, trò chơi góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời lan tỏa tinh thần đoàn kết và ý chí vươn lên của cộng đồng.