Có những nén hương không chỉ được thắp lên bằng lòng thành kính, mà còn bằng niềm tự hào, sự biết ơn và tình cảm sâu nặng đối với quê hương, nguồn cội. Với tôi, một người con của mảnh đất Nghệ An, được trở về tham dự Lễ giỗ nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu là một dịp đặc biệt để lắng lòng trước lịch sử, để thêm hiểu, thêm tự hào về một nhân cách lớn đã dành trọn cuộc đời cho vận mệnh dân tộc.

Thông tin Lễ giỗ cụ Phan trên Facebook

Từ miền quê xứ Nghệ đến khát vọng lớn lao của dân tộc

Trong dòng chảy lịch sử Việt Nam, Nghệ An là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, nơi sản sinh nhiều bậc hiền tài, anh hùng hào kiệt, những con người mang trong mình khí chất kiên cường và ý chí không khuất phục trước ngoại bang. Trên mảnh đất ấy, Nam Đàn đã sinh ra một người con đặc biệt: Phan Bội Châu – nhà chí sĩ yêu nước, nhà cách mạng, nhà văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX.

 

Chân dung cụ Phan Bội Châu

Cụ Phan, tên húy là Phan Văn San, hiệu Sào Nam, sinh ngày 26 tháng 12 năm 1867 tại làng Sa Nam, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Sinh ra và lớn lên khi đất nước đang chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp, chứng kiến cảnh nước mất, nhà tan, nhân dân lầm than, Cụ sớm nung nấu ý chí cứu nước, thương dân. Từ một nhà nho mang chí lớn, Cụ đã vượt ra khỏi khuôn khổ của con đường khoa cử truyền thống để dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

Năm 1900, Cụ đỗ Giải nguyên tại kỳ thi Hương Nghệ An. Nhưng với Phan Bội Châu, công danh khoa bảng không phải đích đến cuối cùng. Nỗi đau mất nước và khát vọng giành lại độc lập cho dân tộc đã thôi thúc Cụ lựa chọn một con đường lớn lao hơn: tìm phương thức mới để cứu nước, cứu dân.

Năm 1904, Cụ cùng các đồng chí thành lập Duy Tân hội, tổ chức yêu nước có mục tiêu tập hợp lực lượng, khơi dậy ý chí đấu tranh giành độc lập. Năm 1905, Cụ khởi xướng phong trào Đông Du, đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập, tiếp cận tri thức, khoa học, kỹ thuật và kinh nghiệm tổ chức xã hội mới, với mong muốn chuẩn bị lực lượng cho sự nghiệp cứu nước. Đó không chỉ là một hoạt động tìm kiếm sự giúp đỡ từ bên ngoài, mà còn thể hiện tư duy đổi mới, tầm nhìn vượt khỏi giới hạn của một nhà nho yêu nước trong thời đại chuyển biến sâu sắc.

Tiếp đó, năm 1912, Cụ thành lập Việt Nam Quang phục hội, tiếp tục tìm kiếm con đường đấu tranh giành độc lập dân tộc theo xu hướng cộng hòa. Những hoạt động ấy cho thấy một tinh thần không ngừng vận động, một ý chí không chịu đầu hàng trước hoàn cảnh và một khát vọng cháy bỏng về tương lai tự chủ của đất nước.

Có thể nhìn nhận rằng, những con đường cứu nước mà Phan Bội Châu lựa chọn vẫn mang dấu ấn và giới hạn của bối cảnh lịch sử đương thời. Tuy nhiên, giá trị lịch sử to lớn của Cụ nằm ở tinh thần tiên phong, ở nỗ lực tập hợp lực lượng yêu nước, thức tỉnh đồng bào, đưa vấn đề độc lập dân tộc trở thành mối quan tâm sâu rộng của xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Không chỉ hoạt động bằng hành động cách mạng, Phan Bội Châu còn sử dụng ngòi bút như một vũ khí đấu tranh. Những tác phẩm như Việt Nam vong quốc sử, Hải ngoại huyết thư, Ngục trung thư cùng nhiều sáng tác thơ văn yêu nước đã góp phần khơi dậy lòng tự tôn dân tộc, cổ vũ tinh thần đấu tranh và thức tỉnh ý thức trách nhiệm của mỗi người dân trước vận mệnh non sông.

Cuộc đời Cụ là một hành trình dài của dấn thân, bôn ba và hy sinh. Năm 1925, Cụ bị thực dân Pháp bắt cóc tại Thượng Hải, đưa về nước, kết án rồi buộc phải sống trong cảnh an trí tại Huế. Dù không còn điều kiện trực tiếp hoạt động cách mạng, tên tuổi và tinh thần yêu nước của Cụ vẫn luôn nhận được sự kính trọng, ngưỡng mộ của đồng bào cả nước. Ngày 29 tháng 10 năm 1940, Cụ qua đời tại dốc Bến Ngự, Huế, khép lại cuộc đời 73 năm với bao trăn trở vì đất nước.

Lắng lòng trong ngày tưởng niệm 86 năm ngày Cụ Phan về cõi vĩnh hằng

Trở về tham dự Lễ dâng hoa, dâng hương 86 năm ngày mất Chí sỹ yêu nước Phan Bội Châu, đứng giữa không gian linh thiêng của Khu lưu niệm, tôi cảm nhận rõ hơn bao giờ hết sự giao hòa giữa lịch sử và hiện tại, giữa tình cảm cá nhân và niềm tự hào chung của quê hương, dân tộc.

Lễ cúng Giỗ cổ truyền cụ Phan Bội Châu

Trong làn khói hương trầm mặc, trước di ảnh và những kỷ vật gắn với cuộc đời Cụ, lòng tôi dâng lên một niềm xúc động khó diễn tả. Mỗi nếp nhà, mỗi hàng cây, mỗi hiện vật dường như đều mang theo câu chuyện về một thời kỳ lịch sử đầy biến động; về một con người đã dành cả tuổi thanh xuân, trí tuệ và tâm huyết cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Tôi hình dung về người chí sĩ năm xưa, từ mảnh đất Nam Đàn thân thuộc đã mang theo khát vọng lớn lao vượt biển, vượt núi, bôn ba nơi đất khách quê người để tìm đường cứu nước. Phía sau những chuyến đi ấy là bao gian nan, hiểm nguy, là nỗi nhớ quê hương, gia đình và trên hết là nỗi đau đáu trước vận mệnh đất nước. Có lẽ, chính tình yêu nước mãnh liệt đã giúp Cụ vượt qua những thử thách khắc nghiệt nhất của cuộc đời.

Là người con xứ Nghệ, tôi càng cảm nhận sâu sắc niềm tự hào khi quê hương mình đã sinh thành và nuôi dưỡng một nhân cách lớn như thế. Cụ Phan không chỉ là danh nhân của Nghệ An, mà còn là tài sản tinh thần quý báu của dân tộc Việt Nam. Tên tuổi và sự nghiệp của Cụ đã vượt khỏi không gian một làng quê, một vùng đất để trở thành một dấu son trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc.

Điều khiến tôi xúc động hơn cả là hình ảnh một con người dù trải qua bao thăng trầm, thất bại và mất mát vẫn không thôi đau đáu về đất nước. Có những ước vọng của Cụ chưa thể trở thành hiện thực trong thời đại mình, nhưng những đóng góp ấy đã góp phần tạo nên dòng chảy liên tục của phong trào yêu nước Việt Nam, chuẩn bị về tư tưởng, tinh thần và lực lượng cho những bước phát triển tiếp theo của cách mạng dân tộc.

Đứng trước không gian tưởng niệm, tôi thầm nghĩ: lịch sử không chỉ được viết nên bởi những chiến thắng đã thành hình, mà còn được làm nên bởi những khát vọng, những cuộc dấn thân và cả những hy sinh thầm lặng của những người đi trước. Phan Bội Châu chính là một trong những con người như thế.

Tự hào về quê hương, tiếp nối mạch nguồn lịch sử

Có lẽ, điều đặc biệt của những di tích lịch sử là khả năng kết nối con người với cội nguồn. Khi đến một di tích, chúng ta không chỉ tìm hiểu những sự kiện đã qua, mà còn được đối diện với những giá trị đã làm nên bản sắc, khí phách và tâm hồn của một vùng đất, một dân tộc.

Khu lưu niệm Phan Bội Châu tại Nam Đàn là một địa chỉ như thế. Nơi đây lưu giữ những dấu tích gắn với cuộc đời, gia đình và sự nghiệp của Cụ; đồng thời là không gian giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Việc di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2016 càng khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa đặc biệt của địa chỉ đỏ này.

Tôi nghĩ rằng, mỗi người khi trở về đây đều có thể mang theo những cảm xúc riêng, nhưng tựu trung lại vẫn là lòng biết ơn đối với một bậc tiền nhân. Đối với người dân Nghệ An, niềm tự hào ấy còn gắn với tình yêu quê hương, với truyền thống hiếu học, trọng nghĩa khí, giàu lòng yêu nước của con người xứ Nghệ.

Học sinh Trường chuyên Phan Bội Châu- Nghệ An nghe Thuyết minh về cuộc đời Cụ Phan Bội Châu

 

Trong cuộc sống hôm nay, khi đất nước đang phát triển và hội nhập sâu rộng, việc tìm hiểu, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản của các danh nhân lịch sử càng có ý nghĩa thiết thực. Bởi lịch sử không phải chỉ để ngợi ca quá khứ, mà còn để soi chiếu hiện tại, bồi đắp nhân cách và định hướng trách nhiệm đối với tương lai.

Những thế hệ trẻ khi đến thăm Khu lưu niệm Phan Bội Châu cần được tiếp cận một cách chân thực, khoa học về cuộc đời và sự nghiệp của Cụ; hiểu được bối cảnh lịch sử, những lựa chọn, đóng góp cũng như những giới hạn lịch sử trong con đường cứu nước của một nhà chí sĩ. Từ đó, lòng yêu nước không chỉ dừng lại ở niềm xúc động nhất thời, mà trở thành ý thức học tập, lao động, sáng tạo và cống hiến cho quê hương, đất nước.

Lễ dâng hương tưởng niệm 86 năm Ngày mất Nhà chí sỹ yêu nước Phan Bội Châu khép lại, nhưng những cảm xúc trong tôi vẫn còn nguyên vẹn. Rời không gian tưởng niệm, tôi mang theo niềm thành kính, sự cảm phục và một niềm tự hào sâu sắc về người con ưu tú của quê hương Nghệ An.

Tôi tự hào bởi trên mảnh đất quê hương mình, đã có một người con mang trong tim khát vọng lớn lao đến thế; đã có một con người dám rời xa quê nhà, vượt qua mọi gian nan để tìm con đường giành độc lập cho dân tộc. Và tôi càng thấm thía rằng, được sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống lịch sử là một niềm tự hào, nhưng biết trân trọng, gìn giữ và tiếp nối những giá trị mà cha ông để lại mới chính là trách nhiệm của mỗi người hôm nay.

Xin nghiêng mình trước anh linh Cụ Phan Bội Châu – nhà chí sĩ yêu nước, người con ưu tú của quê hương xứ Nghệ.

Dẫu thời gian có lùi xa, dẫu bao thế hệ đã đi qua, ngọn lửa yêu nước mà Cụ thắp lên vẫn còn đó. Ngọn lửa ấy không chỉ soi sáng một thời kỳ lịch sử, mà còn nhắc nhở mỗi người con đất Việt hôm nay về lòng yêu nước, ý chí tự cường và trách nhiệm đối với non sông.

Và với tôi, mỗi lần trở về dâng hương Cụ Phan là một lần được trở về với cội nguồn, được lắng nghe tiếng gọi của lịch sử và thêm yêu, thêm tự hào về quê hương Nghệ An – mảnh đất đã sinh ra những con người làm rạng danh đất nước.

Trần Thị Thu Hằng